کارشناس علم اطلاعات و دانششناسی در گفتوگو با ایبنا مطرح کرد؛
ارتباطات روح کتابخانه است
کارشناس علم اطلاعات و دانششناسی معتقد است، بدون ارتباط مؤثر، کتابخانه صرفاً به محلی برای نگهداری منابع اطلاعاتی تبدیل میشود.
سحر جوادپور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره اهمیت ارتباطشناسی برای کتابداران، بیان کرد: هنگامی که از ارتباطات در کتابخانه سخن میگوییم، منظور فقط اطلاعرسانی یا انتقال ساده اطلاعات نیست. کتابخانه، نهادی است که اساس موجودیت و کارکرد آن بر پایه ارتباطات شکل گرفته است. ارتباط میان اطلاعات، منابع اطلاعاتی، کتابداران، کاربران، پژوهشگران، مدیران و حتی سازمانها، شبکهای پویا ایجاد میکند که هدف آن تسهیل جریان دانش و تبدیل اطلاعات به دانشی کاربردی و مهم است.
به گفته وی، ارتباطات را میتوان از اساسیترین مؤلفههای فعالیتهای کتابخانهای دانست؛ زیرا بدون ارتباط مؤثر، منابع اطلاعاتی هر چند غنی و ارزشمند باشند، نمیتوانند نقش واقعی خود را در توسعه علمی، فرهنگی و سازمانی ایفا کنند.
کتابخانه فقط محل نگهداری منابع اطلاعاتی نیست
جوادپور با این توضیح که هرچه این ارتباطات منسجمتر، هدفمندتر و اثربخشتر باشد، کتابخانه جایگاه بهتری در روند توسعه علمی، فرهنگی، آموزشی و حتی مدیریتی خواهد داشت، افزود: کتابخانه تنها محل نگهداری کتابها و منابع اطلاعاتی نیست، بلکه محیطی پویا برای تبادل اندیشه، انتقال تجربه، تولید دانش و پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی کاربران محسوب میشود. کیفیت ارتباطات در کتابخانه تأثیر مستقیمی بر میزان بهرهوری از منابع، رضایت کاربران و موفقیت سازمان در دستیابی به اهداف خود دارد.
رئیس گروه مرکز اطلاعات علمی، اسناد و کتابخانه وزارت نیرو، ادامه داد: در علم اطلاعات و دانششناسی، ارتباطشناسی به بررسی فرآیند تولید، سازماندهی، ذخیرهسازی، بازیابی، توزیع و بهرهبرداری از اطلاعات میپردازد.
بهگفته جوادپور، هدف اصلی این حوزه آن است که اطلاعات صحیح، معتبر و بهروز، در زمان مناسب، با بهترینترین شیوه برای فرد یا گروه مناسب فراهم شود. این دیدگاه نشان میدهد که ارزش اطلاعات نه فقط در تولید آن، بلکه در دسترسپذیری، انتقال مؤثر و امکان استفاده صحیح از آن معنا پیدا میکند. کتابخانهها با طراحی نظامهای اطلاعرسانی کارآمد، نقش مهمی در کاهش فاصله میان تولیدکنندگان دانش و استفادهکنندگان آن ایفا میکنند.
اهمیت کتابخانه در عصر اطلاعات
این کارشناس علم اطلاعات و دانششناسی، بیان کرد: کتابخانه، نهادی ارتباطی و دانشی است که میان دانش، پژوهشگران، مدیران، کارشناسان و جامعه پیوند برقرار میکند. این مرکز با گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات شرایط مناسب برای یادگیری، پژوهش، نوآوری و تصمیمگیری است. کتابخانه نهتنها دسترسی به منابع را تسهیل میکند، بلکه با ارائه خدمات مرجع، آموزش سواد اطلاعاتی و راهنمایی کاربران، آنان را در یافتن، ارزیابی و استفاده صحیح از اطلاعات یاری میدهد. این نقش، اهمیت کتابخانه را در عصر اطلاعات و گسترش فناوریهای نوین بیش از گذشته آشکار کرده است.
جوادپور، با این توضیح که در دستگاههای اجرایی، سازمانهای دولتی و وزارتخانهها، کتابخانه نقشی راهبردی و فراتر از یک واحد خدماتی دارد، گفت: این مراکز میتوانند دانش تولید شده در بخشها و واحدهای مختلف را گردآوری، مستندسازی، سازماندهی و در اختیار مدیران، کارشناسان و تصمیمگیران قرار دهند. همچنین با ایجاد بانکهای اطلاعاتی تخصصی، مدیریت اسناد، ثبت تجربههای سازمانی و مستندسازی درسآموختهها، زمینه انتقال دانش و حفظ سرمایههای فکری سازمان را فراهم میکنند. این پروسه موجب تقویت ارتباط میان واحدهای مختلف، افزایش هماهنگی، اشتراکگذاری تجربهها، جلوگیری از دوبارهکاری، کاهش هزینهها و پیشگیری از تکرار خطاها میشود.
تحول نقش کتابخانه
وی با بیان اینکه در ساختار وزارتخانهای، کتابخانه میتواند بهعنوان حلقه ارتباطی میان ستاد، شرکتهای زیرمجموعه، مراکز پژوهشی و واحدهای تخصصی عمل کند، ادامه داد: گردآوری و اشتراکگذاری گزارشها، مطالعات، استانداردها، مستندات فنی و تجربههای سازمانی، ضمن تسهیل جریان دانش، از موازیکاری و تکرار فعالیتها جلوگیری میکند و زمینه را برای همافزایی، تصمیمگیری دقیقتر و ارتقای بهرهوری فراهم میسازد. بهویژه در سازمانهای بزرگ و چندلایه، کتابخانه میتواند نقش مؤثری در شکلدهی به حافظه سازمانی و پشتیبانی اطلاعاتی در تصمیمسازی ایفا کند.
جوادپور، با این توضیح که امروزه با گستردگی فناوری اطلاعات و ارتباطات، نقش کتابخانهها نیز دچار تحول شده، بیان کرد: کتابخانههای دیجیتال، پایگاههای اطلاعاتی، سامانههای مدیریت دانش و شبکههای اطلاعرسانی، امکان برقراری ارتباط سریعتر میان کاربران و منابع علمی را فراهم کردهاند. در چنین شرایطی، کتابداران نیز از نقشهای سنتی فراتر رفته و به متخصصان مدیریت اطلاعات، مشاوران پژوهشی و تسهیلگران ارتباطات علمی و سازمانی تبدیل شدهاند. آنان با بهرهگیری از فناوریهای نوین، کاربران را در دسترسی به اطلاعات معتبر، ارزیابی منابع و استفاده بهینه از دانش یاری میکنند.
متخصصان علم اطلاعات فقط امانتدهنده کتاب نیستند
وی، ارتباطات را زیربنا و روح کتابخانه دانست و افزود: بدون ارتباط مؤثر، کتابخانه صرفاً به محلی برای نگهداری منابع اطلاعاتی تبدیل میشود اما زمانی که این ارتباطات بهدرستی شکل گیرد، کتابخانه به مرکزی پویا برای تولید، انتقال، اشتراکگذاری و بهکارگیری دانش تبدل خواهد شد. متخصصان علم اطلاعات و دانششناسی نیز صرفاً امانتدهنده کتاب نیستند، بلکه نقش واسطههای دانشی، تسهیلگران دسترسی به اطلاعات و پیونددهندگان میان دانش و کاربران را بر عهده دارند. حاصل این ارتباطات مؤثر، ارتقای کیفیت تصمیمگیری، افزایش نوآوری، تقویت یادگیری سازمانی، توسعه سرمایه دانشی و در نهایت پیشرفت و توسعه پایدار سازمان و جامعه خواهد بود.