ایبنا پیگیری کرد؛
جزئیات تفاهم اتحادیه ناشران با دیجیکالا؛ از احراز مجوز تا مسدودی پنل
رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، درباره امضای تفاهمنامه همکاری با دیجیکالا گفت: منتظر امضای تفاهمنامه از سوی دیجیکالا هستیم؛ اهداف این تفاهمنامه، ساماندهی بازار قانونی فروش کتاب در فضای مجازی، حمایت از ناشران و کتابفروشان، ایجاد سازوکاری برای مقابله با عرضه کتابهای قاچاق، غیرمجاز است.
سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، فروش آنلاین کتاب، در سالهای اخیر به یکی از مسیرهای مهم دسترسی مخاطبان به کتاب تبدیل شده است؛ بازاری که در کنار فرصتهای جدید برای ناشران و کتابفروشان، با چالشهایی مانند احراز هویت فروشندگان، تشخیص اصالت کالا و مقابله با عرضه نسخههای قاچاق و غیرمجاز نیز روبهروست.
در این زمینه، اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیجیکالا برای ایجاد چارچوبی مشخص در زمینه فعالیت فروشندگان کتاب و رسیدگی به تخلفات احتمالی، تفاهمنامه همکاری مشترکی را تدوین کردهاند.
ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، در گفتوگو با ایبنا درباره وضعیت این تفاهمنامه گفت که متن آن از سوی اتحادیه به امضا رسیده و اتحادیه در انتظار امضای دیجیکالا است. بنابراین، در مقطع کنونی، باید این توافق را در مرحله تکمیل فرآیند امضا و نهاییشدن از سوی دو طرف دانست.
در متن تفاهمنامه، ۹ ماده و یک تبصره برای تعیین اهداف، نحوه احراز مجوز فروشندگان، شناسایی کتابهای مشکوک، تشکیل کارگروه مشترک، رسیدگی به تخلفات، تعهدات طرفین، بازنگری، حل اختلاف و اعتبار تفاهمنامه پیشبینی شده است.
اهداف تفاهمنامه
براساس ماده یک، تفاهمنامه با دو هدف اصلی تنظیم شده است؛ نخست، حمایت از فعالیت قانونی ناشران، کتابفروشان و توزیعکنندگان و صیانت از حقوق اعضای صنف و صاحبان آثار و همچنین جلوگیری از عرضه کتابهای قاچاق، غیرمجاز و فاقد اصالت در دیجیکالا. هدف دوم نیز ساماندهی و شفافسازی فعالیت فروشندگان کتاب و ایجاد یک سازوکار ارتباطی و کارشناسی مشترک میان اتحادیه و دیجیکالاست تا تخلفات احتمالی بررسی و بازار کتاب در فضای مجازی ساماندهی شود.
این ماده، جهتگیری کلی تفاهمنامه را مشخص میکند و نشان میدهد موضوع همکاری صرفاً مقابله با کتاب قاچاق نیست؛ بلکه ایجاد شفافیت در فعالیت فروشندگان و حمایت از فعالان قانونی نیز در کنار مقابله با تخلف مورد توجه قرار گرفته است. در واقع، تفاهمنامه تلاش میکند میان صیانت از بازار قانونی و مقابله با عرضه غیرقانونی پیوند ایجاد کند.
احراز مجوز، هویت و محدوده فعالیت فروشندگان کتاب
ماده دو به یکی از مهمترین موضوعات اجرایی یعنی وضعیت فروشندگان اختصاص دارد؛ براساس این ماده، دیجیکالا متعهد است در چارچوب قوانین و ضوابط جاری، مجوز قانونی فروشندگان کتاب، ازجمله جواز کسب اتحادیه یا پروانه نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را احراز و فعالیت آنان را با مجوز مربوط تطبیق دهد.
در بخش دوم این ماده نیز درباره پنل ناشران تعیین تکلیف شده است و براساس آن اصل بر آن است که در پنل ناشران، آثار همان ناشر عرضه شود و فروش سایر کتابها از سوی فروشندگان دارای مجوز مرتبط، مانند کتابفروشی یا توزیعکننده کتاب، انجام شود. نحوه اجرای این موضوع نیز باتوجه به نوع فعالیت فروشندگان و شرایط بازار با همکاری طرفین تعیین خواهد شد.
در تبصره این ماده تأکید شده است که اطلاعات شخصی و محرمانه کاربران صرفاً در حدود الزامات قانونی و مقررات مربوط قابل ارائه خواهد بود.
در این زمینه میتوان گفت که این ماده در واقع تلاش میکند هویت و جایگاه هر فروشنده را در بازار آنلاین روشن کند، تفکیک میان ناشر، کتابفروش و توزیعکننده میتواند به شفافتر شدن زنجیره عرضه کمک کند؛ علاوهبراین محدود کردن تبادل اطلاعات به چارچوب قانونی، میان نیاز به نظارت صنفی و ضرورت حفاظت از اطلاعات محرمانه تعادل ایجاد میکند.
شناسایی و رسیدگی به کتابهای مشکوک و قاچاق
نگاهی به این تفاهمنامه نشان میدهد که براساس ماده سه، اگر ناشر یا صاحب اثر نسبت به عرضه یک کتاب بهعنوان کالای قاچاق، غیرمجاز یا فاقد اصالت ادعایی داشته باشد، موضوع از طریق سازوکار کارشناسی اتحادیه و دیجیکالا بررسی میشود، در این فرآیند، مستندات لازم ازجمله نمونه کتاب و فاکتور، حسب مورد، ارائه خواهد شد. پس از احراز تخلف نیز دیجیکالا مطابق ضوابط خود نسبت به توقف عرضه و فروش کتاب مورد تخلف و برخورد با پنل متخلف اقدام خواهد کرد.
در این میان، نکته مهم این ماده، تفکیک ادعا از احراز تخلف است؛ بر اساس متن، طرح ادعای قاچاق یا عدم اصالت، بهتنهایی به معنای اثبات تخلف نیست و باید فرآیند بررسی کارشناسی طی شود. این موضوع از یک سو امکان برخورد با عرضه کتاب غیرقانونی را فراهم میکند و از سوی دیگر میتواند از برخورد شتابزده با فروشندگان قانونی جلوگیری کند.
تشکیل کارگروه مشترک و ایجاد مسیر ارتباطی مستقیم
تشکیل کارگروه مشترک میتواند تفاهمنامه را از یک توافق کلی به یک سازوکار اجرایی نزدیک کند، اهمیت این کارگروه بهویژه در مواردی است که تشخیص تخلف نیازمند بررسی تخصصی و تبادل مستندات میان طرفین باشد. البته کارآمدی آن به نحوه تعیین اعضا، اختیارات و سرعت تصمیمگیری آن وابسته خواهد بود.
به همین دلیل در ماده چهارهم این تفاهمنامه پیشبینی شده است که برای تسریع در رسیدگی، کارگروه مشترکی با حضور نمایندگان اتحادیه و دیجیکالا تشکیل شود و یک مسیر ارتباطی مستقیم میان دو طرف ایجاد شود، این کارگروه مسئول بررسی گزارشهای تخلف، ادعاهای مربوط به قاچاق و اصالت کتاب، نظارت بر اجرای تفاهمنامه و ارائه راهکارهای لازم خواهد بود.
رسیدگی به تخلفات و مسدودسازی پنل متخلف
نگاهی به این تفاهمنامه نشان میدهد که براساس ماده پنج، اتحادیه گزارش اولیه تخلفات را از طریق مسیر ارتباطی مورد توافق اعلام و سپس مستندات و مکاتبه رسمی را ارسال میکند، دیجیکالا نیز در صورت احراز تخلف، موظف است نسبت به توقف فروش و مسدودسازی پنل متخلف اقدام و نتیجه را به اتحادیه اعلام کند. همچنین طرفین از طریق کارگروه مشترک، راهکارهای لازم برای جلوگیری از فعالیت مجدد متخلفان را بررسی و اجرا خواهند کرد.
این ماده به نوعی، فرآیند رسیدگی را تا حدی مرحلهبندی میکند؛ گزارش اولیه، ارائه مستندات، بررسی و احراز تخلف و سپس توقف فروش و مسدودسازی پنل. این موضوع، نکتهای است که در مرحله اجرا اهمیت پیدا میکند، تعیین زمان مشخص برای هر مرحله و همچنین تعریف سازوکار اعتراض یا رفع مسدودی برای فروشندهای است که نسبت به تصمیم اتخاذشده اعتراض دارد؛ موضوعی که در متن فعلی بهطور صریح تعیین نشده است و ممکن است در حین اجرا برای آن راهکاری پیشبینی شود.
تعهدات اتحادیه و دیجیکالا چیست؟
براساس این تفاهمنامه، ماده ششم به تعهدات طرفین اشاره دارد و در آن تعهدات اتحادیه شامل بررسی اولیه و ارسال گزارشهای مستند تخلفات، معرفی کارشناسان مورد نیاز و همکاری کارشناسی و صنفی با دیجیکالا در چارچوب صلاحیت قانونی و با رعایت حقوق فروشندگان قانونی عنوان شده است.
تعهدات دیجیکالا نیز در این بخش به شکل صریح مشخص شده است؛ همکاری در احراز هویت و مجوز فروشندگان کتاب، ارائه اطلاعات قانونی قابل ارائه به اتحادیه، رسیدگی سریع به گزارشهای مستند و در صورت احراز تخلف، توقف فروش و مسدودسازی پنل متخلف ازجمله این تعهدات است. همچنین دیجیکالا موظف خواهد بود نماینده مشخصی برای ارتباط مستمر با اتحادیه معرفی کند و در کارگروه مشترک حضور داشته باشد.
ماده شش مسئولیتهای دو طرف را از یکدیگر تفکیک میکند؛ اتحادیه در جایگاه نهاد صنفی، مسئولیت بررسی اولیه و ارائه مستندات را بر عهده میگیرد و دیجیکالا مسئول اجرای فرآیندهای مربوط به فروشندگان و پنلهای فعال در پلتفرم خواهد بود. عبارت «در چارچوب صلاحیت قانونی» نیز اهمیت دارد؛ زیرا نقش اتحادیه در این تفاهمنامه به معنای واگذاری اختیار قانونی پلتفرم یا مراجع رسمی به این نهاد نیست.
بازنگری و اصلاح تفاهمنامه
نکته قابل توجهی که در این تفاهمنامه وجود دارد، پیشبینی مادهای برای بازنگری و اصلاح تفاهمنامه است، اقدامی که میتوند بسیاری از کم و کاستیهای تفاهمنامه را در اجرا رفع کند؛ بر اساس ماده هفت، در صورت بروز مسائل جدید یا ضرورت اصلاح فرآیندهای اجرایی، هر یک از طرفین میتواند پیشنهاد اصلاح یا تکمیل مفاد تفاهمنامه را ارائه کند، هرگونه اصلاح یا الحاق نیز پس از توافق و تأیید کتبی طرفین معتبر خواهد بود.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بازار فروش آنلاین و شیوههای عرضه کتاب دائماً در حال تغییر است و به همین دلیل امکان بازنگری در فرآیندها اهمیت دارد. این ماده اجازه میدهد طرفین در صورت مواجهه با خلأ یا مشکل اجرایی، بدون کنار گذاشتن اصل تفاهمنامه، مفاد آن را با توافق متقابل اصلاح یا تکمیل کنند.
حلوفصل اختلافات
همچنین بر اساس ماده هشت این تفاهمنامه ، در صورت بروز اختلاف درباره تفسیر یا اجرای مفاد تفاهمنامه، طرفین ابتدا موضوع را از طریق کارگروه مشترک و مذاکره مستقیم پیگیری خواهند کرد و در صورت عدم حصول توافق، موضوع از طریق مراجع قانونی و ذیصلاح پیگیری خواهد شد.
این ماده یک مسیر دو مرحلهای برای حل اختلاف پیشبینی کرده است؛ ابتدا مذاکره و استفاده از ظرفیت کارگروه مشترک و در صورت بینتیجه ماندن آن، مراجعه به مراجع قانونی. چنین سازوکاری میتواند از ارجاع فوری اختلافات اجرایی به فرآیندهای قضایی یا اداری جلوگیری کند و فرصت حل مسائل در سطح همکاری دو طرف را فراهم آورد.
تفاهمی با محوریت شفافیت و مقابله با عرضه غیرقانونی
متن تفاهمنامه اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیجیکالا مجموعهای از اقدامات را برای ساماندهی بازار کتاب در فضای مجازی پیشبینی کرده است؛ از احراز مجوز و هویت فروشندگان گرفته تا ایجاد مسیر مستقیم ارتباطی، تشکیل کارگروه مشترک، بررسی ادعاهای مربوط به قاچاق و عدم اصالت و در نهایت توقف فروش و مسدودسازی پنل در صورت احراز تخلف.
در عین حال، متن تفاهمنامه نشان میدهد که برای اجرای کامل این سازوکار، برخی جزئیات اجرایی باید در تعامل میان طرفین مشخص شود؛ از جمله نحوه دقیق تشخیص اصالت، زمانبندی رسیدگی، فرآیند اعتراض به تصمیمات و چگونگی جلوگیری از فعالیت مجدد فروشندگان متخلف.
بر اساس ماده نهم نیز این تفاهمنامه پس از امضای نمایندگان مجاز هر دو طرف لازمالاجرا خواهد بود. بنابراین، با توجه به اظهارات ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، که از امضای تفاهمنامه از سوی اتحادیه و انتظار برای امضای دیجیکالا خبر داده است، گام بعدی تکمیل فرآیند امضا و سپس ورود توافق به مرحله اجرا خواهد بود.
با توجه به اینکه به گفته ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، تفاهمنامه از سوی اتحادیه امضا شده و در انتظار امضای دیجیکالاست، مرحله بعدی، نهایی شدن توافق و سپس تعیین جزئیات اجرایی آن خواهد بود و اهمیت این مرحله از آن جهت است که بخش قابل توجهی از مفاد تفاهمنامه در قالب کلیات بیان شده و اجرای مؤثر آن نیازمند تعریف فرآیندهای دقیق است؛ از جمله اینکه معیار تشخیص کتاب قاچاق یا فاقد اصالت چگونه خواهد بود، گزارشهای اتحادیه با چه سرعتی بررسی میشوند، مستندات چگونه ارزیابی خواهد شد و در صورت اعتراض فروشنده به تصمیم اتخاذشده چه فرآیندی وجود خواهد داشت.
در این زمینه، سرعت رسیدگی باید با حفظ حقوق فروشندگان قانونی همراه باشد؛ برخورد سریع با عرضه کالای غیرقانونی میتواند برای سلامت بازار ضروری باشد، اما در مقابل، هرگونه تصمیم درباره توقف فعالیت یا مسدودسازی پنل نیز نیازمند فرآیند روشن و مستند است تا فعالیت فروشندگان قانونی با اختلال مواجه نشود.
تفاهمنامه اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیجیکالا، در صورت امضای نهایی از سوی هر دو طرف و اجرای دقیق مفاد آن، میتواند چارچوبی مشخصتر برای تعامل میان صنف نشر و پلتفرمهای فروش آنلاین ایجاد کند. احراز مجوز فروشندگان، ایجاد مسیر مستقیم ارتباطی، تشکیل کارگروه مشترک، بررسی ادعاهای مربوط به قاچاق و اصالت کتاب و پیشبینی توقف فروش و مسدودسازی پنل در صورت احراز تخلف، مهمترین اجزای این چارچوب هستند، با این حال، اثرگذاری این توافق در نهایت به مرحله اجرا وابسته است؛ مرحلهای که در آن نحوه احراز تخلف، سرعت رسیدگی، شفافیت فرآیند تصمیمگیری و حفظ حقوق فروشندگان قانونی میتواند تعیینکننده باشد.